Terug naar de 17e eeuw met de nieuwe aanbestedingswet

Vrijdag, 8 april 2011

Aanbesteden door overheden is niets nieuws. Al in de 17e eeuw werden in Nederland bij grote grond- en waterwerken aanbestedingen uitgevoerd. Belangstellende ondernemers moesten van tevoren een prijscalculatie opstellen. Degene die met het laagste bedrag had ingeschreven, kreeg de opdracht en voerde deze tegen de afgesproken prijs uit. Aanbesteden gebeurde echter vooral buiten de stad, dat wil zeggen: buiten de invloedssfeer van de gilden.

De gelagkamer

Het middeleeuwse gildesysteem stond vrije concurrentie in de weg. Zij bepaalden zelf van tevoren door wie het werk verricht ging worden, tegen welke prijs en vaak zelfs nog met welk gereedschap. Na de opheffing van de gilden in 1798 breidde het aanbesteden van overheidswege zich snel uit naar andere typen bouwopdrachten. Er ontstond al snel behoefte aan een administratief en juridisch kader om de gang van zaken bij bouwopdrachten vast te leggen. In 1815 werden bij Koninklijk Besluit de Algemeene Voorwaarden voor het bouwbedrijf vastgesteld, die de verhouding tussen opdrachtgever en aannemer regelden. De noodzaak tot die formalisatie werd omstreeks 1820 treffend verwoord door schrijver en politicus van Jacob van Lennep. Vrij vertaald: “Den herberg naderend hoorden wij een verward gedruis. Den gelagkamer betredend zagen wij aan het ploertig uiterlijk van dergenen die rond de stamtafel verenigd waren dat het aannemers van werken waren”. Voor iedereen die zijn geschiedenis kent, kwam de bouwfraude niet als een verrassing.

De eerste Europese aanbestedingsrichtlijnen dateren uit de jaren ‘70. De gedachte was dat de grote opdrachten die de overheid verstrekte, in het openbaar zouden moeten aanbesteed. De bedoeling was ook dat de opdrachten beschikbaar zouden komen op de Europese markt. In eerste instantie vielen alleen bouwopdrachten onder de richtlijn, later is dit uitgebreid naar leveringen en diensten. Op dit moment bereidt de Nederlandse regering een nieuwe aanbestedingswet voor die drie doelstellingen moet realiseren. Het regelen van inkopen voor de overheid buiten de werking van de Europese aanbestedingsregelgeving, overheidsaanbestedingen toegankelijker voor MKB maken en verlaging van administratieve lasten.

Alle goede bedoelingen ten spijt zal deze wet zijn doel voorbijschieten. Administratieve lasten zullen door de regelgeving onder de aanbestedingsdrempel juist toenemen, waardoor het MKB nog verder zal afhaken. De regelgeving die er is, kent zijn oorsprong in de grond-, weg- en waterwerken. Hier is sprake van een eenzijdige markt: de overheid is de enige aanbieder. In het geval van leveringen en diensten speelt dit niet en is formalisering dus minder nodig. Kopen overheden niet uit zichzelf objectief en transparant in? Geef gewoon de accountant strengere instructies; daarmee los je het probleem ook op. De samenleving is op zoek naar lastenverlichting en deregulering. Dit is ook de insteek van het huidige kabinet. De nieuwe aanbestedingswet kenmerkt juist het oude denken en is in wezen een stap terug naar de 17e eeuw.