Marktplaats: het gat in de markt?

Op een marktplaats komen vraag en aanbod bij elkaar. Het waren de Romeinen die de markt in Nederland introduceerden: het Forum Mercatum, een plaats waar kopers en verkopers elkaar ontmoetten en handel dreven. De marktplaatsen in de hoofdsteden vormden vaak het toneel van commerciële, politieke, religieuze en soms militaire activiteiten. De eerste officiële stadsmarkt in Nederland werd rond 1040 in Zwolle gevestigd. Om alles in goede banen te leiden werden er ten slotte marktrechten uitgegeven. In de twaalfde eeuw kregen kerken het recht jaarmarkten te organiseren. Daarna werd het meer en meer aan gemeenten overgelaten. Tot op de dag van vandaag werken de markten met een stelsel van vergunningen. Zonder gemeentelijke verordening kan een koopman niet zijn waren aan de man brengen.

Wanneer tegenwoordig het woord ‘marktplaats’ gegoogeld wordt, levert dit maar liefst meer dan tweeënveertig miljoen treffers op. Het begint met het aanprijzen van nieuwe en tweedehands waar op Nederlands meest bekende handelssite. Daarna volgt een eindeloze reeks met verschillende sites variërend van auto’s, kleding, boten tot gemeenten die allemaal hun spullen aan de man willen brengen. Ja, ook gemeenten en ZBO’s prijzen hier hun waar aan. ‘Interessante opdrachten voor externe specialisten die ...’ of: “Gezocht, senior inkoopspecialisten die ...’ Binnen de overheidsinkoop neemt het aantal marktplaatsen hand over hand toe. Een nieuwe rage die onstuitbaar lijkt. Maar net als in de oude middeleeuwen, neemt de behoefte aan regulering steeds meer toe.

Voor organisaties die hun inkoopzaakjes minder op orde hebben, is de marktplaats een nieuwe vluchthaven geworden. Rechtmatigheid wordt gemakkelijk omzeild onder het mom van optimale concurrentiestelling via de marktplaats. Niks geen inkoopstrategie op complexe segmenten. Geen gecompliceerde, langdurige Europese aanbestedingen meer met verstikkend weinig voorkeursleveranciers als uitkomst. Iedere opdracht wordt openbaar gemaakt en de te selecteren kandidaat is bij voorkeur onderhands benaderd. Jawel, vaak meer dan bittere noodzaak. Hoe selecteer je anders het ideale cv uit vijftig of honderd aanmeldingen? Over de efficiency en afhandeling is iedereen even lyrisch. Alles digitaal en als het even kan wordt het ‘business process’ mee geoutsourced. Dat betekent in sommige gevallen letterlijk dat de aanbestedende dienst pas de laatste vijf cv’s ziet. De rest is gescreend en teruggebracht door goedwillende business procesbegeleiders van de platformleverancier. Op grond van welke criteria doet er dan nauwelijks meer toe. Door de grote aanwas van kandidaten lijkt zelf doen geen optie meer.

De marktplaats is een goed inkoopinstrument om grip te krijgen op een lastig segment binnen inkoop, de externe inhuur. Het is geen doel op zich, maar een middel. Zoals met alle outsourcingsvraagstukken, moet er vooraf veel werk verzet worden in de optimalisering van de processen. Het ontslaat inkoopafdelingen niet van de plicht te zorgen voor een goed en rechtmatig inkoopproces binnen de eigen organisatie. Zonder dat verwordt de marktplaats tot een vrijmarkt zonder regels en afspraken. Daar kan voor overheden geen sprake van zijn. Misschien wordt het tijd voor spelregels en een nieuw vergunningenstelsel, alvorens overheden met hun externe capaciteitbehoefte de markt op gaan?

Door Marc Prins, Managing Director publiek bij DPA Supply Chain in Amsterdam